Pericarditis

Een ontsteking van het hartzakje of pericarditis, dat klinkt ernstig. Pericarditis is in de meeste gevallen pijnlijk maar niet altijd gevaarlijk.
Het pericard of hartzakje is een stevig dubbel vlies rondom het hart. De binnenste laag is vergroeid met de hartspier. Tussen de twee lagen zit een kleine hoeveelheid vocht, waardoor de lagen gemakkelijk langs elkaar kunnen glijden. Het hartzakje beschermt het hart tegen:

  • infecties
  • uitzetten van het hart door bijvoorbeeld overbelasting
    • Wanneer het hartzakje ontstoken is, dan heet dat pericarditis.

Wat is pericarditis

Pericarditis is een ontstoken hartzakje. De ontsteking kan op verschillende manieren ontstaan:

  • plotseling: acute pericarditis
  • sluipend: chronische pericarditis

Oorzaken
Oorzaken van pericarditis kunnen zijn:

  • virusinfectie, bijvoorbeeld na griep of verkoudheid
  • een open hartoperatie
  • een hartinfarct
  • bacteriële infectie (zeldzaam)
  • andere ziekten

Soms blijft de oorzaak onbekend.

Klachten
De klachten bij acute pericarditis kunnen zijn:

  • felle pijn in de borststreek
  • in het begin koorts of een grieperig gevoel
  • kortademig of benauwd

Het pericard bevat veel zenuwen. Door de wrijving tussen de vliezen van het ontstoken hartzakje ontstaat een heftige pijn. De pijn neemt toe bij bewegen, inademen of plat liggen.

De klachten bij chronische pericarditis zijn:

  • kortademigheid
  • hoesten
  • vermoeidheid
  • vochtophoping in de buik en benen

Bij chronische pericarditis heeft u meestal geen pijn.

Risico's en complicaties
Pericarditis is niet zonder gevaren. Risico's zijn:

  • te veel vocht in het hartzakje (tamponnade)
  • het hartzakje krimpt (pericarditis constrictiva)

Een tamponnade ontstaat als het hartzakje te veel vocht bevat. Het hart ondervindt tegendruk en kan zich niet goed met bloed vullen. Hierdoor pompt het hart niet goed meer. Wanneer het lichaam het teveel aan vocht niet kan afvoeren, moet dit verwijderd worden. Dit gebeurt met een holle naald (pericardpunctie) of operatief.

Bij pericarditis constrictiva is het hartzakje verdikt en stug. Het hart kan zich niet goed meer uitzetten en vullen met bloed. Dit wordt operatief behandeld door het verwijderen van (een deel van) het verdikte pericard.

Onderzoek en behandeling

Met welke onderzoeken krijgt u te maken en wat is de behandeling als u pericarditis heeft?

Om vast te stellen wat er met u aan de hand is doet de arts een aantal onderzoeken. Wanneer uit dit onderzoek duidelijk wordt dat u pericarditis heeft en waardoor dit wordt veroorzaakt, dan kan de juiste behandeling worden ingezet.

Onderzoek
Verschillende onderzoeken waarmee u te maken krijgt zijn:

  • stethoscoop (luisteren naar het hart)
  • ECG of hartfilmpje
  • echocardiografie
  • röntgenfoto van de borst
  • bloedonderzoek

Met een stethoscoop kan de arts een schurend geluid horen. De ontstoken vliezen wrijven langs elkaar. Dit heet pericardwrijven.

De diagnose chronische pericarditis wordt bevestigd door:

  • hartkatheterisatie
  • CT-scan of MRI-scan

Behandeling
De behandeling is afhankelijk van de oorzaak. De meeste patiënten met pericarditis worden in het ziekenhuis opgenomen. Een virusinfectie hoeft niet behandeld te worden. Uw lichaam bestrijdt het virus zelf, dit kan enkele weken duren.

De behandelmogelijkheden zijn:

  • pijnstillers
  • ontstekingsremmende medicijnen
  • antibiotica bij een bacteriële infectie
  • een punctie om het teveel aan vocht weg te zuigen
  • operatie om een deel van  het  pericard te verwijderen

Veelgestelde vragen

Wat is een pantserhart?
Bij een pantserhart is het hartzakje verschrompeld en verkalkt. Het wordt een harde onbeweeglijke korst rond het hart. Dit is vergelijkbaar met een eierschaal. De oorzaak is een Tuberculose (TBC) infectie. De arts schrijft medicijnen voor tegen de klachten. Wanneer medicijnen onvoldoende helpen is een operatie mogelijk. Tijdens de operatie verwijdert de chirurg (een deel) van het hartzakje.

Wat betekent het wanneer een pericarditis 'idiopatisch' is?
Bij idiopathische pericarditis is de oorzaak van de ziekte onbekend.

Hoe weet de arts dat ik pericarditis heb en geen hartinfarct?
De klachten van een hartinfarct lijken op die van pericarditis. Bij een pericarditis verergeren de klachten bij hoesten, diep ademhalen en van houding veranderen. Door te luisteren met een stethoscoop en met behulp van een röntgenfoto en/of echocardiogram stelt de arts de diagnose.